Evrópa hefur verið annasöm að undanförnu. Þau hafa verið yfirbuguð af fjölmörgum áföllum í framboði á olíu, jarðgasi og matvælum sem fylgja í kjölfarið, en nú standa þau frammi fyrir yfirvofandi stálkreppu.
Stál er undirstaða nútímahagkerfis. Allt frá þvottavélum og bílum til járnbrauta og skýjakljúfa eru þau unnin úr stáli. Segja má að við búum í raun í heimi stáls.
Bloomberg hefur þó varað við því að stál gæti brátt orðið munaðarvara eftir að kreppan í Úkraínu fór að breiðast út um alla Evrópu.
01 Vegna takmarkaðs framboðs hefur stálverð ýtt á „tvöfaldur“ rofa
Í tilviki meðalbíls er stál 60 prósent af heildarþyngd hans og kostnaður við þetta stál hefur hækkað úr 400 evrum á tonn í byrjun árs 2019 í 1.250 evrur á tonn, samkvæmt gögnum frá worldsteel.
Nánar tiltekið hefur kostnaður við evrópskan armeringsjárn hækkað í met, 1.140 evrur á tonn, í síðustu viku, sem er 150% hækkun frá lokum árs 2019. Á sama tíma hefur verð á heitvalsuðum spólum einnig náð methæð, um 1.400 evrur á tonn, sem er næstum 250% hækkun frá því fyrir faraldurinn.
Ein af ástæðunum fyrir hækkandi stálverði í Evrópu eru viðskiptaþvinganir sem lagðar hafa verið á stálsölu í Rússlandi, sem einnig ná til fámennisstjórna sem eiga meirihluta í rússneska stáliðnaðinum, þriðja stærsta stálútflytjanda heims og áttunda stærsta stálútflytjanda Úkraínu.
Colin Richardson, stálframkvæmdastjóri hjá verðlagningarfyrirtækinu Argus, áætlar að Rússland og Úkraína standi samanlagt undir um þriðjungi af stálinnflutningi ESB og næstum 10% af eftirspurn Evrópulanda. Og hvað varðar innflutning á evrópskum armeringsjárnum geta Rússland, Hvíta-Rússland og Úkraína staðið undir 60% og þau eru einnig með stóran hlut í markaði fyrir hálfunnið stál (plata).
Að auki er stálvandamál í Evrópu að um 40% af stáli í Evrópu er framleitt í rafbogaofnum eða litlum stálverksmiðjum, sem nota mikla raforku til að breyta járnbroti samanborið við járn og kol til stálframleiðslu. Bræða og smíða nýtt stál. Þessi aðferð gerir litlar stálverksmiðjur umhverfisvænni, en hefur um leið í för með sér banvænan ókost, þ.e. mikla orkunotkun.
Nú er það mesta orkuskortur Evrópu.
Fyrr í þessum mánuði fór rafmagnsverð í Evrópu í stuttan tíma yfir 500 evrur á megavattstund, um tífalt meira en það var fyrir kreppuna í Úkraínu. Hækkun rafmagnsverðs hefur neytt margar litlar stálverksmiðjur til að loka eða draga úr framleiðslu og starfa aðeins á fullum afköstum á kvöldin þegar rafmagnsverð er lægra, en þetta er atburðarás sem hefur gerst frá Spáni til Þýskalands.
02 Stálverð gæti hækkað í ótta og gert háa verðbólgu enn verri
Nú eru áhyggjur af því að stálverð gæti hækkað hratt, hugsanlega um 40% til viðbótar í um 2.000 evrur á tonn, áður en eftirspurn hægir á sér.
Stálframkvæmdastjórar segja að hugsanleg hætta sé á framboði á armeringsjárni ef rafmagnsverð heldur áfram að hækka, sem gæti leitt til þess að fleiri litlar evrópskar verksmiðjur loki, sem gæti valdið ótta við kaup og hækkað stálverð enn frekar.
Og fyrir seðlabankann gæti hækkandi stálverð aukið á mikla verðbólgu. Í sumar gætu evrópsk stjórnvöld þurft að horfast í augu við hættuna á hækkandi stálverði og hugsanlegum framboðsskorti. Armerunarjárn, sem aðallega er notað til að styrkja steypu, gætu brátt orðið af skornum skammti.
Það sem er að gerast núna er að Evrópa gæti þurft að vakna fljótt. Því að miðað við fyrri reynslu er spenna í framboðskeðjunni að breiðast út hraðar en búist var við og áhrifin eru miklu meiri en búist var við, auk þess sem fáar vörur geta verið jafn mikilvægar og stál fyrir svo margar atvinnugreinar. Mikilvægt er að hafa í huga að eins og er eru aðeins kínverskir kolefnisstál, ryðfrítt stál og aðrar vörur í boði og aukningin er enn innan ásættanlegra marka.
Birtingartími: 7. apríl 2022